Kurs i hovudoppgåveskriving

1. INNLEIING
2. TEKST: INNHALD OG FORM
3. KVA KAN DATAMASKINA GJøRA FOR TEKSTEN DIN?

Kurs i hovudoppgåveskriving
Trond Trosterud, hausten 1997

1. INNLEIING

Målgruppe er hovudfagsstudentar som er i ferd med å starte på oppgåveskrivinga.
Målet for kurset er å bli i stand til å strukturere eit stoff til ein disposisjon for ei hovudoppgåve, og å lære å utnytte datamaskina i det praktiske skrivearbeidet. Datamaskindelen vil ikkje vera utforma som eit teksthandsamingskurs (vi går ut i frå at deltakarane er i stand til å skrive, lagre og skrive ut tekst), men snarare som ei innføring i dei programfunksjonane som er relevant ved oppgåveskriving.
Den beste måten å få eit klart bilete av korleis hovudoppgåva skal disponerast på er ikkje nødvendigvis å gå på kurs i oppgåveskriving. Ein annan metode er å gå og sjå på tidlegare hovudoppgåver og avhandlingar, og tenke gjennom kva forfattarane deira har gjort, og korfor dei har gjort det. Det aller beste vil vera å gjøra begge delar.

2. TEKST: INNHALD OG FORM

Før vi nærmar oss datamaskina må vi ha eit klart bilete av kva det er vi vil ha.

2.1. Balansegangen mellom å skrive ned og å hoppe over

Det vanskelegaste med skriveprosessen er at skribenten veit så mykje meir enn lesaren om sine eigne tankar. Skribenten må derfor nøye vurdere kva som skal skrivast, og kva ho kan gå ut i frå at lesare forstår utan at det blir sagt rett ut. Spesielt viktig er dette i argumentasjonsrekker: Alle premissa som ligg under konklusjonen skal fram, og konklusjonen må bli eksplisitt uttrykt. Slikt sett er det heilt andre stilistiske krav som gjeld for vitskapleg tekst enn for t.d. skjønnlitteratur.
Den imaginære lesaren
Viktigheita av å identifisere den imaginære lesaren kan ikkje overdrivast. Kven vi snakkar til avgjør kva vi seier. Vi seier ikkje dei same tinga om Tromsø til gjestar frå Hammerfest, Hamar og Harare. Kven vi har i tankane når vi skriv dirigerer dermed kva vi skriv og kva vi lar vera uskrive.
Den verste feilen er å la den imaginære lesaren vera lik rettleiaren. Rettleiar og sensor er sjølvsagt dei einaste lesarane de er 100% sikre på å få, men ein kvar hovudfagsstudent bør sette seg langt høgare mål enn som så. Som intellektuell vil eg seie at eg har svært stor respekt for intellektet. Så stor respekt har eg at når de, som tilhøyrer det lille sjiktet av profesjonelle tenkarar denne verda har å by på, bruker to år av ilvet dykkar til studiet av eit elle anna problem, så fortener det problemet at de tar det alvorleg. Ikkje berre alvorleg i den forstand at de ser på det nedanifrå, og syns det er vanskeleg osb., men alvorleg i den forstand at de ikkje skriv berre for rettleiar og sensor, men for kolleggane dykkar, alle dei andre intellektuelle, både no og i framtida. De skriv for evigheita. Det faktum at de, kremen av norsk ungdom, bruker intellektet dykkar, som er skjerpa gjennom tolv pluss seks studieår i eit skolesystem det i det store og heile er grunn til å vera stolt av, til å tenke over ei problemstilling i to år, er i seg sjølv nok til å ta resultatet svært alvorleg.
Derfor vil eg nok ein gang legge vekt på at balansegangen mellom det de skriv og det de ikkje skriv blir til i ein dialog mellom skribenten og den imaginære lesaren. Det er ofte lett å unnlate å skrive det som lesaren allereide veit. Men det at rettleiaren veit noko betyr altså slett ikkje at kollegane dykkar, verdas intellektuelle, veit det.
Med dette meiner eg ikkje at lesaren er kunnskapslaus. Eg oppfordrar dykk ikkje til å skrive hovudoppgåve som om det skulle ha vore populærvitskap. De skal gå ut i frå at lesaren er ekspert, om ikkje på Dostojevskijs kvinnekikkelser, så i alle fall på litteraturvitskap, eller på russisk litteratur. Den imaginære lesaren av ei oppgåve om Dostojevskijs kvinneskikkelser er litteraturvitar, kjenner grunnleggande fakta og forskingsresultat om russisk litteratur, men treng ikkje nødvendigvis kjenne namna til ei einaste av Dostojevskijs kvinner.
Ein annan fordel med å ha ein eksplisitt dialog med den imaginære lesaren er at ho tvinger dykk til å tenke gjennom det de skriv. Forsking er nesten alltid ein dialog mellom empiri og teori. På humanistiske fakultet har vi to teoriinstitutt, institutt for lingvistikk og institutt for allmenn litteraturvitskap, som i prinsippet skil seg frå språkinstitutta ved at dei er interessert i det allmenne ved språket og litteraturen, mens språkinstitutta i utgangspunktet er ute etter å dokumentere stoda for "sin" litteratur, "sitt" språk. Sjølv meiner eg at denne motsetnaden ikkje burde vera så djup. Teoriane til teoriinstitutta er i praksis nøydd til å vera forankra i konkrete tekstar og språk, og språkinstitutta kan ikkje skildre nokonting utan teoretisk overbygging; all observasjon er teoribasert. Det forskarar og hovudfagsstudentar på språkinstitutta likevel burde spørre seg sjølv om oftare er "Er eg i stand til å sjå dei sidene ved stoffet mitt som vil vera interessante også for forskarar utanfor mitt eige institutt?". Norsk dialektologi er med andre ord på sitt beste når han er skrive slik at italienske dialektologar har noko å hente.

2.2. Makrostruktur: Innleiing, midtdel og slutt

Når det gjeld å strukturere ein tekst gjeld derimot skjønnlitterære reglar: Ein tekst er som eit klassisk drama, med innleiing, midtdel og slutt. Vi skal fortelje kor vi skal, kor vi er, og kor vi har vore. Dese tre elementa skal vera til stades i all vitskapleg tekst, og innhaldet i desse tre delane er altså grunnleggande forskjellig. Vi skal gå gjennom desse tre delane kvar for seg.

2.3. Innleiingskapittelet

Her skal vi lesa kva slags materiale som skal granskast, kva slags metode det skal granskast ut i frå, kva problemstilling som er sett opp og kva resultat vi eventuelt kan vente oss. Skribenten kan også øydelegge spenninga, og allereide her fortelje kva ho kom fram til. I akademisk skriving er det ikkje nødvendigvis resultatet som er det mest interessante, men korles de kom fram til det. Spenninga er med andre ord ikkje borte.

2.4. Konklusjonen (slutt)

Her skal vi lesa kva skribenten har komme fram til. I ei tid da det blir produsert meir forsking om sjølv små og avgrensa fagfelt enn det nokon einskildperson er i stand til å lesa, må det vera mogleg å ta ei hovudoppgåve ut av hylla, lesa innleiinga og konklusjonen, og på bakgrunn av det avgjøre om resten av innhaldet er interessant og/eller relevant for eiga forsking eller ikkje. Konklusjonen må dermed vera omfattande nok til at det skal vera mogleg å lesa han først. Når skribenten refererer til dei viktigaste resultata i konklusjonskapitlet er det og ein fordel å vise til side- eller kapittelnummer i hovuddelen av oppgåva, slik at det er mogleg å slå opp på relevant stad.

2.5. Alt som kjem mellom innleiing og konklusjon (midtdel)

Her skal vi skilje mellom teori, empiri og analyse.

2.5.1. PRESENTERE TEORI

Dette kan gjørast kort, i ei setning i innleiingskapittelet ("Teorien som blir lagt til grunn i denne oppgåva er den såkalla standardteorien i generativ syntaks, slik det er presentert i t.d. Chomsky (1965), og for norsk i Lorentz (1977)"), eller det kan gjørast meir omfattande. I og med at ein del av hovudfagsarbeidet ofte er å vise at kandidaten har fatta kva denne teorien dreier seg om, kan det vera naturleg å ha eit eige kapittel med presentasjon av det teoretiske grunnlaget for arbeidet. Er dette kort kan det gjørast i innleiingskapittelet, men normalt vil det fortene eit eige kapittel, t.d. kapittel 2.

2.5.2. PRESENTERE DATA

I presentasjonen av data skal det leggast vekt på at all forsking skal vera etterprøvbar. Det betyr at ein annan forskar skal vera i stand til å lesa ei oppgåve, samle inn same data eller tilsvarande data, eller i det minste kontrollere at oppgåva sine data er samla inn på ein forsvarleg måte, og deretter gjøra same analyse sjølv, for så å finne ut om ho kjem til same konklusjon eller ikkje. Om skribenten legg til grunn eigenlinnsamla data eller andres data vil variere frå oppgåve til oppgåve, kor data er henta frå må i alle tilfelle vera heilt klart.

2.5.3. PRESENTERE TILDLEGARE FORSKING

Viss dette er eit emne det har vore forska på tidlegare, skal (relevante delar av) tidlegare resultat presenterast. Hovudoppgåva skal vise at skribenten har komme seg til forskingsfronten, og denne fronten skal identifiserast og karakteriserast. Denne karakteristikken skal ikkje vera eit mål i seg sjølv (det ville ha vorte ei hovedoppgåve i forskingshistorie), men ein bakgrunn som skribentens eiga analyse skal lesast opp i mot.
De skal plassere dykk i forhold til forskingsfronten: Kva er gjort før, på kva måte er det relevant for dykk i dykkar arbeid, kva bygger de på, kva er de ueinig i, kva forkastar de?
Hovudoppgåva sil seg frå artikkel og avhandling på eitt viktig punkt: Dette er framleis eit arbeid som skal fram til ein eksamen og få ein karakter. De skal vise at de er i stand til å tileigne dykk, kunnskap, til å vurdere forskingsfeltet. De skal rett og slett dokumentere at de har lært noko. [Jfr. starten på Irmeli Oraviita si oppgåve i lingvistikk - ei utypisk oppgåve, som bryt med denne regelen]

2.5.4. ANALYSERE DATA

Her skal data og teori møtast for å prøve ut problemstillinga frå innleiingskapittelet. Alternative måter å analysere data på skal og drøftast og eventuelt forkastast.

2.6. Andre kapitteltypar

2.6.1. FORORDET

Forordet skrivast når alt anna er ferdig. Det kjem gjerne før innhaldslista, og inneheld eit par velvald ord om alt skribenten har vore igjennom den siste tida. Slike personlege betraktningar skal det ikkje vera mange av (maks ei side), og dei skal vera i forordet og berre i forordet. I resten av oppgåva skal vi lesa om emnet, og ikkje om skribentens syn på seg sjølv, sine vanskar i skriveprosessen el.l.

2.6.2. LITTERATURLISTE

Gjennomgang av ulike format for korleis ei litteraturliste skal sjå ut.
Råd: Bruk stilrettleiinga i tidsskrifta. Døme: Norsk Lingvistisk Tidsskrift, andre stidsskrift frå andre fagfelt:

2.7. Sitatteknikk

I Noreg er det lov til å tenke sjølv. Viss skribenten har originale tankar skal dei skrivast ned, utan sitat av noko slag. Viss stoffet er henta frå andre, må det presiserast.
Som vist allereide i Olsen (1993)
(Jfr.også Olsen 1993).
Her har vi å gjøra med det som Hansen har karakterisert som "..." (1993:36).
Lange sitat skal ha eit eige avsnitt, med mindre linjeavstand og innrykk. Referansen kan komma i parantes til slutt i sitatet.
Poenget med referansane er at det alltid skal vera mogleg for lesaren å slå opp i kjelda.
Kjeldetilvisinga kan stå i teksten eller i ei fotnote, her er tradisjonen ulik. Mitt syn er at det skal vera så få fotnoter som mogleg, og at ein presis sitatteknikk kan la alle littereturtilvisingar stå i hovudteksten.
Unntak til dette er viss litteraturtilvisinga blir eit mål i seg sjølv, som når ein forskingstradisjon ikkje direkte relevant for teksten skal presenterast:
Når det gjeld syntaktiske analyserav morfologisk struktur har det dei siste 15 åra vore utført mykje forsking på ulike skandinaviske språk^1

1Jfr. Working Papers in Scandinavian Syntax, Tronheim 1983-198x, frå og med 198x i Lund. Sentrale publikasjonar har vore Holmberg (1983), Platzack (198x), for å knytte denne tradisjonen til Diderichsen-tradisjonen sjå Platzack (198x). Koopman 198x inneheld ei drøfting av tilsvarande fenomen i vestafrkanske språk.

2.8. Fotnoter

Fotnoter helst nederst på same side.
Det viktigaste forfattarar av fotnoter må få meistre er å skilje mellom kva som skal stå i fotnota og kva som skal stå i sjølve teksten.
Skiljet fotnote/hovudtekst skal gjøra det mogleg for lesaren å velje mellom på den eine sida å lesa gjennom oppgåva utan å bli hefta med dokumentasjon og sidespor, og på den andre sida å granske kvart steg skribenten har tatt (mindre sentrale litteraturtilvisingar i fotnoter), og teoretiske analyser skribenten ikkje har utforska (fotnote: Ein annan innfallsvinkel hadde også vore mogleg her<fotnotemerke>)
Eksempel på vellukka fotnoter: Transparent.

2.9. Andre typer hovudoppgåver

Alle hovudoppgåver passer ikkje inn i dette strikte skjemaet, utan at det treng vera noko gale med dei av den grunn. Viss målet berre er å skaffe ny empiri, går naturleg nok mykje av det som er sagt om problemstilling og analyse bort. Teorikapittelet forsvinn likevel ikkje! Det er umogleg å samle inn data utan å bruke teori, allereide når vi bestemmer oss for kva som er data og kva som ikkje er data har vi langt teoretiske betraktningsmåtar til grunn. Desse betraktningane skal skribenten dele med lesaren.
Det er ikkje i seg sjølv noko gale eller mindreverdig med "bare" empiriske oppgåver. All forsking kan delast inn i eit "kva" og eit "korfor", og "kva" kan i visse tilfelle vera eit stort nok soørsmål til ei hovudoppgåve. Ei oppgåve som "Ein deskriptiv grammatikk over det utdøydde språket kemisamisk, basert på tilgjengeleg tekstmateriale", vil eg t.d. helse velkommen.
Skilnader mellom språkvitskaplege, litteraturvitskaplege og historisk-sosiologiske oppgåver.
Eg kjenner berre den første av desse tradisjonane innanifrå, sjølv om eg er oppdradd i ein norsk tradisjon der vi har med oss begge sidene (evt. alle tre) gjennom heile studiet fram til hovudoppgåva.
Det er mogleg at sitatteknikk o.l. avvikt frå det eg har snakka om her til ein viss grad, det får de finne ut av ved å samanlikne dei viktigaste tidsskrifta, eller ved på snakke med rettleiaren dykkar.
Vitskapleg sett vil eg råde dei av dykk som skriv historisk-sosiologiske oppgåver til å diskutere med folk på ISV, dvs. med folk som er spesialistar på dette på ein annan måte enn det vi på språkinstitutta er. Det kan sjølvsagt hende at de har ein rettleidar på russisk institutt som er historikar og ikkje litterat, men eg vil alikevel rå dykk til å bryte ut av isolasjonen og diskutere med dei som er dei eigentlege kollegane dykkar. Også på institutta er det forskarar som skriv innafor andre disiplinar.

3. KVA KAN DATAMASKINA GJØRA FOR TEKSTEN DIN?

Maskina kan gjøra svært mykje for teksten. Det viktigaste er det som skjer rundt teksten, ikkje det som skjer med han. Det førande prinsippet er å definere korleis ein skal ha det ein gang for alle, og deretter la maskina hugse korleis det skal vera, og alltid formatere teksten på korrekt måte. Det mest opplagte eksempelet er linjeslutt. På ei skrivemaskin må vi tryke på linjeskift-tasten, dette treng vi ikkje på datamaskina. Det er to grunnar til det. For det første sparer vi oss for eitt tastetrykk per linje, og for det andre (og de er den andre grunnen som er den viktige) gir vi teksthandsamingsprogrammet fridom til å manipulere teksten som vi vil. Vi kan sette inn eit nytt ord i ei setning, og den nye høgremargen forplantar seg nedover. CR-tasten er faktisk ikkje ein linjeskifttast i det heile tatt, han er ein avsnittstast. Det same prinsippet går at heile tida. Det er ikkje skribenten som skal formatere teksten. Det skribenten skal gjøra er å fortelje programmet korleis teksten skal sjå ut. Deretter skal programmet ta seg av formateringa.
Eksempel:
Luft mellom avsnitt: Ikkje to linjeskift, men definer linjeskift som meir luft
Tekstinnrykk til høgre: Ikkje linjeskift til slutt og tabulator for kvar linje, men innrykk, slik at venstremargen blir definert litt inn til høgre.
Tabelltekstar, overskrifter, eksempeltekst, alt som skal formaterast i fleire steg gang på gang: Gjør det ein gang, definer det som ein STIL, og bruk denne stilen kvar gang de treng han. Det er lettare, og viss de seinare forandrar meining, og vil ha alle overskriftene halvfeit i staden for kursiv kan de endre det ein gang for alle, i staden for å gå gjennom overskrift for overskrift.
Moralen for å bli kjent med eit nytt program er: Prøv dykk fram, kommando for kommando, evt. med hjelpfunksjonen slått på.
Lær tastekombinasjonane på dei kommandoane de bruker ofte utanat.

3.1. MS-Word meny for meny, og menyane seksjon for seksjon

Menyane i dette kapittelet er presentert slik dei ser ut i Word 5.1. Punktene a, b og c refererer til kommandoane i kvar avdeling av menyen (menyen SKRIFT har t.d. tre avdelingar, markert med to strekar, slik at storleik, plassering på linja og typesnitt er samla i kvar si avdeling. Kommandoane er med andre ord samla i avdelingar fordi kommandoane innafor kvar avdeling høyrer logisk saman.

3.1.1. FIL

a. Opne, lukke og lagre. LAGRE SOM gjør det mogleg å lagre i ulike format. Relevant for dei som vil overføre, og ikkje veit kva mottakaren har, er RIKT TEKSTFORMAT.Dette er eit filformat som alle teksthandsamingsprogram kan lesa.
b. Alt som har med utskrift å gjøra. Merk UTSKRIFTSFORMAT, der det er mogleg å få to eller fleire sider per ark (spar papir!), og å snu arket osb.
c. Liste over dei dokumenta du opna sist (opp til fire).
d. Avslutt. Denne kommandoen bør du bruke ved hjelp av tastaturet!

3.1.2. REDIGER

a. Angre på siste kommando
b. Dei grunnlaggande redigeringsfunksjonane (desse går eg ut i frå at de kan utanat.)
c. Søk og søk/erstatt. Dette er svært nyttige funksjonar. Merk at det er mogleg å søke på meir enn berre teikn, de kan søke både på formateringsteikn og på variablar.

3.1.3. VIS

a. Her vel vi kva måte vi skal sjå på dokumentet på: NORMAL gir oss pergamentrukkformatet, det er dette de skal bruke når de arbeider. DISPOSISJON gir eit fugleperspektiv over dokumentet, og oversikt over alle kapitteloverskrifter og kapittel. SIDEOPPSETT viser korleis teksten ser ut på arket. Viss du vel sideoppsett ser du også topp- og bunntekstar.
b. Her viser du dei ulike linjalane.
c. Vis/skjul ¶ viser deg ale redigeringsteikna, linjeskift, mellomrom, osb.
d. Topp/bunntekst og fotnoter. På ei hovudoppgåve skal det vera alt dette.

3.1.4. SETT INN

a. De kan sette inn ulike grenser, sånn som faste sideskift, osb, og fotnoter og tabellar.
b. Dato og symbol. Det siste er ein nyttig kommando.
c. Her lager de stikkrds- og innhaldsliste
d. Ulike grafiske ting

3.1.5. FORMAT

Her formaterer de større eller mindre delar av dokumentet om gangen: Teikn for teikn, avsnitt for avsnitt, kapittel for kapittel, eller dokument for dokument.
b. Formatering av tabellcellar og rammer. Merk at de sett inn tabellar med Sett inn - menyen, men viss de skal endre dei seinare formaterer de dei med formatmenyen.
c. Stilar. Dette er ein viktig kommando. viss delar av dokumentet alltid skal sjå ut på same måten (overskrift, tabelltekst, sitatekst, fotnotetekst, osb. kan de gå inn her og bestemme korleis dei skal sjå ut. Stilane finn de til venstre på formateringslinjalen.
d. Teikn (det de finn her finn de og øverst på same meny.

3.1.6. SKRIFT

Her finn de storleik på og plassering av bokstavane, og typesnitt. Dei viktigaste typesnitta dykkar bør de lage hurtigkommandoar for.

3.1.7. VERKTØY

Her finn vi alle fiksfakseriane.
a. Vi mekkar på orda i teksten. Ordretting, bindestrekar, osb.
b. Vi mekkar på tala i teksten. Omnummerer avsnitta i overskriftene, sorter eit tekstavsnitt (her sorterer Word litteraturlista dykkar), rekn ut (summer o.l.) talkolonner i teksten, og få programmet til å gå gjennom teksten og telle opp sidene (NB! dette er noko anna enn å sette inn sidetal; her tel vi sidene, og når vi sett inn sidetal sett vi in tekst som fortel at vi har tald).
c. Vi mekkar på innstillingane til programmet. Generelle innstillingar og kommandoar.

3.1.8. VINDU

Her finn de lista over alt som er opent, og de finn hjelpfunksjonen. Det er ingen skam å bruke hjelpfunksjonen.

3.1.9. KLIKKBARE FUNKSJONAR I SJØLVE VINDAUGET

Over rullevindauget er det eit svart felt. Der kan de hante ei stang til å dele vindauget i to.
Dobbeltklikk i feltet nederst til venstre og du skiftar stil, i neste felt til høgre og du definerer stil.

3.2. Makrostruktur

Her ser vi på korleis maskina kan strukturere tekstmassen.

3.2.1. DISPOSISJONSMODUS OG KAPITTELOVERSKRIFTAR

Alle kapitteloverskriftar skal skrivast inn i DISPOSISJONSMODUS (på VIS-menyen). Skribenten skal ikkje definere formatet til overskrifter manuelt (halvfeit, kursiv, osb.) for kvar einskild overskrift. Formatering for alle overskriftane er forhandsdefinert, viss skribenten ikkje er nøgd med dei firhandsdefinrte bør ho definere eigne.
Skribenten kan starte oppgåveskrivinga i outline-funksjonen (skrive alle kapitteloverskriftene først, eller ho kan skrive seg gjennom teksten frå start til slutt.
Det er tre grunnar til å arbeide på denne måten:
Det er enklare å formatere berre ein gang enn å gjøra det på nytt for kvar overskrift.
Med utgangspunkt i definerte overskrifter kan skribenten lage automatisk innhaldliste (det kjem vi attende til).
Disposisjonsmodus gjør det mogleg å ha eit fugleperspektiv på dokumentet.
Kommandoar i disposisjonsmodus:
Ô overskrift på same nivå som forrige (viss første overskrift: overskrift på første nivå)
[apple] overskrift på neste, lågare nivå
ÒÚ flytt avsnitt , etc. eitt hakk oppover, nedover
[apple][apple] (dobbeltpil) gjør overskrift om til tekst
+ - ekspander / kollaps område (vis tekst på lågare nivå) Kan trykkast mange gangar.
1234 vis overskrifter t.o.m. nivå 1, 2, 3, 4
tekstboks vis berre overskrifter vs. vis heile dokumentet
[equivalence] (to strekar med prikkar mellom) vis heile avsnittet vs. vis første linje
ff vis original formatering på av (for å ha oversikt viss overskriftene er store)
For å omnumrere Merkar de det omårdet som skal omnumrerast og går på VERKTYmenyen til OMNUMMERER.

3.2.2. DEI TO ANDRE MÅTANE Å SJÅ DOKUMENTET PÅ

Sidemodus viser korleis arket kjem til å sjå ut, og han viser derfor topp-, bunn- og hovudtekst samtidig.
Normalmodus er den de skal arbeide i. Her finn vi hovudteksten og berre det.

3.2.3. INNDELING I SEKSJONAR

Kvart kapittel skal ha sin seksjon. Grunnen til det er at de skal formatere topptekst som gjeld for dette og berre dette området. For ein tekst på 100 sider og oppover (ei hovudoppgåve, t.d.) vil det brukarvennlege formatet vera å ha kapitteloverskriftene skrive på toppen av kvar side til venstre, og underkapitteloverskriftene på toppen av sida til høgre. I ei hundresiders oppgåve med 5 kapittel, kvart kapittel med 3-4 underkapittel, vil lesaren dermed vera i stand til å orientere seg berre ved å opne oppgåva.
Når de skal sette inn INNDELINGSSKILJETEIKNET , finn de det naturleg nok på SETT INN-menyen. Der finn de også tastkombinasjonen for han. På INNDELING på FORMATMENYEN kan de bestemme om nye kapittel skal begynne på ny side eller ikkje (andre alternativ er rett på, ny par/oddetalsside eller ny spalte).

3.2.4. PAGINERING

Sidene i oppgåva skal vera paginerte. Dette skal programmet ta seg av, og de sett det inn i TOPP- eller BUNNTEKST, på VIS-menyen. Sidetal bør stå i ytterste hjørne ved bokinnbinding.

3.2.5. INNHALDSLISTE

ligg på SETT INN-menyen. Den lagast automatisk viss og berre viss overskriftene er definert som overskrifter. Kryss av for DISPOSISJONSMODUS, VIS SIDETAL, og så mange nivå som de vil vise. Underkapittels underkapittels underkapittel gir t.d. nivå 1 t.o.m. 4. Viss de har overskrifter i 4 nivå og deretter lar alle tabelltekstar vera overskrifter på nivå 5, og lager ei separat liste over overskrifter f.o.m. nivå 5 t.o.m. nivå 5, har de ein automatisk liste over tabellar. For å få til dette må altså alle tabelltekstar vera formatert som OVERSKRIFT 5.

3.2.6. TOPPTEKSTAR OG SIDETAL

På VIS-menyen finn de TOPPTEKST og BUNNTEKST. Her kan de skrive inn tekst de vil ha øverst på kvar side. I tillegg til tekst kan de og sette inn sidetal, datoog klokkeslett. Så lenge de skriv ut kladdeversjonar av hovudoppgåva vil eg rå dykk til å klikke på kalendersymbolet og sette inn eit datomerke. Dermed vil kvar utskrift de tar vera datert, slik at de lttare kan halde styr på ulike versjonar av same tekst. Datoen skal sjølvsagt bort på den endelege versjonen.
Viss de går inn i DOKUMENT på formatmenyen og vel ULIKE ODDE- OG PARTALLSTOPPTEKSTER, og i INNDELING og vel SPESIELL FøRSTESIDE, har de det de treng til ei hovudoppgåve, dvs. 6 ulike topp/bunntekst-alternativ. Da kan partalstoppteksten ha namnet på oppgåva (eller hovudkapitlet) og oddetalstoppteksten ha namnet på kapitlet (eller underkapitlet). I tillegg kjem sidetalet, eller de kan sette sidetalet nederst. Viss kvart kapittel får ei ny side treng de ikkje nokon topptekst på den sida, derfor spesiell førsteside.

3.3. Mikrostruktur

3.3.1. BRUK OG MISBRUK AV LINJEKSIFT, INNRYKK OG TABULATOR

Linjeskift brukast berre som avsnittsskift.
Innrykk som shift-kommando-N, tilbake somshift-kommando-M

3.3.2. BIBLIOGRAFIFORMAT

shift-kommando-T, tilbake att somshift-kommando-N. Litteraturlister skal med andre ord ikkje vera laga med harde linjeskift her markert med ¶ ):

Pedersen, Nils 1991: Strukturavvikling av fiskebruk på øyer under 50 kvadratkilometer nord¶
for 62. breddegrad i perioden 1981-1983.Tidsskrift for unyttig men nålretta ¶
samfunnsforsking,3:33-34. ¶

men slik, formatert med kommando-T (visest ikkje i webversjonen):

Pedersen, Nils 1991: Strukturavvikling av fiskebruk på øyer under 50 kvadratkilometer nord for 62. breddegrad i perioden 1981-1983.Tidsskrift for unyttig men nålretta samfunnsforsking,3:33-34. ¶

3.3.3. FOTNOTER

Bruk FOTNOTE på SETT INN-menyen, eller lær dykk kommandoen med ein gang, kommando-E. De kan ha eige fotnotemerke (fotnota der de takkar for pengar o.l. i artiklar har gjerne ei stjerne som merke, mens dei vanlege fotnotene har nummer, det er allereide kryssa av for automatisk nummerering). Stil for fotnote er allereide definert som tipunkts tekst. Sjølv har eg definert min fotnotetekst til å ha eit høgreinnrykk. De kjem dykk inn og ut av fotnotene ved å trykke shift-kommando-S, eller ved å dobbeltklikke på midtstreken som kom fram da de laga fotnota.

3.3.4. STIKKORDSREGISTER

Dobbeltklikk på ordet som skal stå i registeret, og vel STIKKORD på SETT INN-menyen. Når du er ferdig, sett markøren der du vil ha registeret, og vel STIKKORDSREGISTER på same meny. Voilá, registeret er ferdig.

3.3.5. TABELLAR

finn de på to stader: SETT INN TABELL, og FORMATER TABELL.

3.3.6. DEFINERE MALAR

-T, eller STIL på FORMAT-menyen. Her kan de leite dykk fram til stilen de vil endre, eller alge nye stilar. Når de skal lage eller endre ein stil bruker de berre dei hjelpemidla de vanlegvis bruker til å formatere tekst (-F,-K, gå inn på FONT- og FORMATmenyane og herje litt, osb.). Særleg aktuell er -M, eller avsnitt, for her definerer de kor mykje luft det skal vera over og under. Overskrifter skal ha mykje luft, og de skal definere denne lufta, heller enn å skrive tre (eller var det fire) linjeskift for kvar nye overskrift.

3.3.7. BOKSTAVAR UT OVER A-Å

Dei som skal skrive finsk treng eit eige tastatur for finsk, som skal dumpast i systemmappa. Deretter kjem det opp eit finsk flagg i tillegg til det norske i øverste høgre hjørne.
Dei som skal skrive samisk treng samiske fontar og tastatur. Begge finst på dei fleste maskinene (samisk flagg, Deatnu el.l. samisk font). Meir informasjon om samiske typesnitt og kompatibilitet finn de på www.barents.no/barsek/ip/char.html.
Dei som skal bruke IPA eller Norvegia treng ein spesiell font, t.d. IPA-Times og Norvegia. Problemet med desse fontane er at de må vita kor på tastaturet bokstavane er. Det finst ulike metodar å vise desse bokstavane:
1. De kan ha tastaturbiletet synleg under dokumentet (TASTATURET ligg på EPLEMENYEN)
2. De kan henge opp ei teikning av dei fire tastatura (normal - skift - kommando - kommando&skift) på veggen attmed maskina.
3. De kan gå til SYMBOL på SETT INN-menyen. Der får de opp eit kart over dei symbola de finn i den fonten de har aktiv. Klikk på symbola de treng, og dei dukkar opp i teksten.
4. De kan bruke eit hjelpeprogram, PopChar eller Keyfinder. Alle som treng desse programma får dei av forfattaren til dette kompendiet. Desse programma gjør det same som SYMBOL-kommandoen.
Dei som skal bruke russisk treng russiske fontar og kanskje også russisk tastatur. De må bestemme dykk for om de skal bruke qwerty eller russisk tastatur, begge er mogleg. Det finst to typar russiske fontar: Dei som kan skrive både russisk og latinsk, og dei som kan skrive berre russisk. CyrillicNuTranslit er av den siste typen, og kodar dei russiske bokstavane etter det såkalla KOI7-systemet. Microsoft si løysing på PC-sida heiter cp 1251, og er av den første typen. For å flytte tekst mellom dei to formata må altså kvar einaste bokstav få ein ny talverdi, dvs. teksten må transponerast mellom desse to kodingsformata. Det som skal til er ein makro som endrar talverdiane til alle bokstavane. For å få dette til å fungere må vi vita korleis fontane er koda i begge endar (t.d. cp 1251 - KOI7, andre format er KOI8, Apple Standard, osb), og vi treng eit konverteringsprogram. Humfak har (eller kjem til å kjøpe inn) eit slikt program. Viss de opnar SYMBOL frå SETT INN-menyen for to ulike russiske fontar, t.d. CyrillicNuTranslit og Nowgorod, ser de at dei russiske bokstavane står på ulike stader i skjemaet. Fontar som har bokstavane på sane posisjon kan de fritt veksle mellom, for å veksle mellom fontar med ulik plassering må det altså transponering til.

3.3.8. GRAFAR OG GRAFIKK

Grafar og grafikk kan hentast innfrå dei fleste andre program, i alle fall frå alle Microsoft sine program. Excel er eit godt program som tar seg av det meste de treng av statistikk o.l. Deretter er det berre å dumpe det i Word. Ver merksam på at slike grafar krev mykje minne, og kan vera akkurat det som skal til for at hovudoppgåva ikkje lenger får plass på ein diskett. I tilfelle kan de vente med å kopiere inn grafen til de treng han, kopiere grafen på separat diskett, osb.
De kan også teikne ein god del i Word. Klikk på Bilete-knappen på teiknlinjalen, eller BILDE på SETT INN-menyen. Da får de opp ein pallett med dei vanlegaste teikneverktya.[ogonek]

3.4. Korleis skreddersy MS Word 5.1

KOMMANDOER på VERKTØYmenyen
Det vindauget de no får opp inneheld alle kommandoane Word har. For kvar kommando er det oppført på kva meny han står, og kva tastekombinasjon har er tilordna. Svært mange funksjonar har ikkje nokon menytilordning, og ikkje noko tastetrykk. Her kan de legge til det.
Sjølv legg eg alltid til tastetrykk for dei funksjonane eg bruker ofte, særleg for ulike fontar. Eg har ctrl-opt-A (Times) ctrl-opt-S (Smolensk), ctrl-opt-C (Courier), ctrl-opt-D (Deatnu), ctrl-opt-I (IpaTimes), ctrl-opt-9 (Everson Mono Latin 9) ctrl-opt-H (Huginfont), ctrl-opt-8 (KOI8), osb. Eg har og lagt inn ctrl-M for HOLD SAMMEN MED NESTE, dvs. for å hindre at det kjem sideskift midt inni ein tabell, eit eksempel, osb.
Ein god måte å bli kjent med programmet på er å få maskina til å liste opp alle kommandoane sine. Dei kjem i eit eige ark, og dette kan de skrive ut. Der ser de kva de har. Min måte å lære meg Word (Word 4.0, den beste versjonen til no) på var å prøve meg fram til eg fann denne lista, deretter skrive henne ut og gå gjennom kommaandoane ein etter ein, slette dei irrelevante og dei eg allereide kunne frå lista, og deretter sette lista med dei som stod att (den interessante mellomkategorien som eg ikkje hugsa men gjerne ville lære meg) opp på veggen.

3.5. Hurtigkommandoar i Word 5.1.

Det ligg allereide ein god del hurtigkommandoar inne. Fleire av dei bør de lære dykk utanat, for å få ein meir effektiv arbeidsstil. Ein del av tastane finn de på det numeriske tastaturet (taltastane som er ordna som ein telefon) til høgre på tastaturet har to funksjonar. Trykk på tasten over 7 (num lock-tasten), og det vil lyse ei lampe for num lock på tastaturet. Viss denne lampa lyser gir tastaturet tal, viss ho ikkje lyser, kan de bruke tastaturet til å manøvrere fram og tilbakje i teksten. Desse tastane er markert med tal med ring rundt.

<center><a href="index.html">Heim</a> | <a href="isvit.html">Språkvitskap</a> | <a href="isam.html">Språk og samfunn</a> | <a href="isit.html"> Språk og IT</a> | <a href="ispr.html">Språk</a> | <a href="iund.html">Undervisning</a> <a href="omn.html">Om desse sidene</a> | <a href="omf.html">Näistä sivuista</a> | <a href="ome.html">About these pages</a> | <a href="ilink.html">Andre sider</a> <a href="http://www.hum.uit.no/lingvistikk/index.html">Lingvistisk institutt</a> | <a href="http://www.hum.uit.no/">Humanistisk fakultet</a> | <a href="http://www.uit.no/">Universitetet i Tromsø</a> </center>

</body></html>